De folder, eenmaal opengeslagen, begint met een opsomming van, inderdaad, laatste woorden van beroemde mannen. Voltaire, Napoleon, Goethe, Nietzsche, Churchill, Boeddha et cetera. En natuurlijk het bekende tetelestai van de Oude Goochelaar. Vooral veel nadruk ligt er, hoe kan het ook anders, op het ‘waanzinnig’ sterven (een proces dat gepaard gaat met desperate laatste woorden vol spijt) van befaamde zondaars en goddelozen als David Hume, Nietzsche, Napoleon en Heinrich Heine. Overigens klopt er niet veel van de laatste woorden van onder andere Hume en Heine zoals in de folder vermeld.

De boodschap van dit alles wordt in de volgende alinea al rap duidelijk. Het aloude “wie niet gelooft in God, sterft vreselijk en gaat naar de hel” in optima forma.

Opvallende afwezige in het rijtje van goddelozen, zondaars en afvalligen is overigens Charles Darwin, naast aanstichter van die verderfelijke evolutietheorie toch wel een van dé moderne symbolen van het atheïsme. Ondanks dat hij praktiserend Christen was. Enfin, nu zijn de (dames en) heren van de Stichting Evangelische Tractaat Zending ongetwijfeld wel gewend creatief om te gaan met de waarheid, maar ontkennen dat Charles Darwin, aanstichter van dat gezeur met evolutie, heel vredig en zonder enige vorm van angst stierf, durven ze blijkbaar toch niet aan. “I am not the least afraid to die,” waren namelijk zijn laatste woorden.

En toch valt er zeker lering te trekken uit het ‘traktaat’ van de ETZ. Het plaatsen van de laatste, vredige woorden van de bedenker van de evolutietheorie zou de angstzaaiende boodschap van het stukje propaganda volledig teniet doen. En wat doet een goed Christen dan? Feiten die niet in Het Geloof passen, worden genegeerd en indien nodig ontkend. Maar dat geeft natuurlijk niets, want het doel heiligt de middelen en zoals de échte laatste woorden van Heinrich Heine, vlak voor zijn dood bekeerd, destijds luidden, “Dieu me pardonnera, c’est son métier“.

Het verhaal van The Cleft is op zich, hoewel strikt biologisch bekeken niet helemaal goed onderbouwd, best aardig. Het is een beetje het idee zoals dat al heel lang leeft onder de mensheid en zoals dat bijvoorbeeld in 1992 ook door John Grays uitgewerkt is in Men are from Mars, Women are from Venus, maar dan in de vorm van een historische roman. Lessing handelt in deze roman over het ontstaan van de mensheid, van mannen en vrouwen.

Als je nog van zins bent dit boek te gaan lezen, kun je deze en de volgende paragraaf beter overslaan. In den beginnen waren er de vrouwen, the cleft, die zich ongeslachtelijk konden voortplanten. Op een kwade dag werden er opeens rare misvormde babies geboren, met een raar slurfje tussen de benen. Na een lange tijd van postnatale abortus bij mismaakten ontstaan er op een bepaald moment – met dank aan een stel reusachtige vogels – twee populaties, vrouwen en ‘misvormden’. Wee later wordt seks ontdekt, wat een leuk spelletje, en nog later zijn de vrouwen afhankelijk geworden van de mannen voor de voortplanting. Dit allemaal in het eerste kwart van het boek. De rest van het boek handelt eigenlijk over de verschillen tussen vrouwen en mannen en de pogingen (vooral van de vrouwen) om die verschillen te begrijpen en te overbruggen. Heel wat bladzijden later komt de conclusie, jammergenoeg een vreselijk anticlimactische open deur, zonder enig spanningselement. Mannen en vrouwen komen tot het besef dat ze dan wel totaal anders zijn en elkaar wel nooit helemaal zullen begrijpen, maar dat ze toch ook niet zonder elkaar kunnen. Men moet er maar het beste van proberen te maken. Verrassing.

Het idee van Lessing is leuk. Vooral het feit dat pas na een tijdje duidelijk wordt wie nou de verteller van het verhaal is. Ze laat het verhaal namelijk vertellen door een oude Romeinse geschiedschrijver en dat is best origineel en het geeft het verhaal bovendien een – broodnodige – interessante dubbele laag. Door de vele herhaling in het ‘hoofdverhaal’ zorgt het persoonlijke zijverhaal van de Romein een groot deel van het boek voor de meest interessante passages. De opkomst van Nero, de waarden en normen van die tijd, de slavernij, de moraal. Desalniettemin zit er mijns inziens (absolute genitief) te weinig vaart en te veel herhaling in dit boek.

Maar goed, het zal wel weer aan mij liggen, een Nobelprijs krijg je zelfs anno 2008 niet bij een pak wasmiddel. Dan had zelfs Harry Mulisch – ook een schrijver – er ondertussen ook wel een gehad. Doris Lessing is overigens inmiddels totaal niet blij meer met de Nobelprijs. De 88 jarige schrijfster noemt het een regelrechte ramp waardoor ze inmiddels gestopt is met schrijven en al haar tijd kwijt is aan het geven van interviews en het poseren voor fotografen. Ik denk dat Harry wel een passende oplossing zou hebben gehad voor het Nobelprijscomité ter voorkoming van Doris’ ondankbaarheid…