Een formule voor alles

Soms duurt het even voor opgedane kennis en gedane ontdekkingen volledig op waarde (kunnen) worden geschat. Op de middelbare school vond ik natuurkunde nooit erg interessant. Dat kwam, denk ik nu vooral door de norse oude man, inclusief de obligate baard met etensresten, die dit vak gaf. Deze man meende dat natuurkunde niets meer was dan toegepaste wiskunde en dat alle aspecten van het leven, het heelal en de rest te vangen vielen in formules. Het was dus de bedoeling er daar zoveel mogelijk van uit het hoofd te leren.

Rücksichtslos dingen uit het hoofd leren, het interesseerde mij weinig. Voor werkelijk alles had deze natuurkundeleraar een formule paraat, behalve voor het vinden van een levenspartner. Hetgeen voor het nodige bitter zorgde in hoe hij in het leven en dus voor de klas stond. Een bitterheid die nu ik eraan terugdenk ook wel afgaf op zijn leerlingen. Maar ik dwaal af.

Jaren later, de middelbare school was lang geleden en nu was ik groot en belangrijk en student, stond ik op een avond in de keuken. Mijn huisgenote brulde ongeduldig vanuit de woonkamer waar de thee bleef. Ik keek op de klok en bedacht me dat de waterkoker inderdaad al ruim vijf minuten aan het werk was. Ondanks dat er toch maar twee kleine bekers water in zaten. Waarom duurde dit zo lang?

En toen herinnerde ik mij plotseling uit het niets een formule:

Q = c * m * ΔT

Snel liep ik naar mijn kamer, pakte pen en paper, zocht de soortelijke warmte van water op (c), ging uit van 400mL water (m) en water dat van kamertemperatuur (20℃) zou moeten stijgen tot het kookte (ΔT). Hoeveel Watt (= Joule per seconde) zou het vermogen van de waterkoker zijn? Met pen en papier liep ik terug naar de keuken en maakte de berekening af. Als het vermogen van de waterkoker inderdaad, zoals vermeld op de achterkant, 1500 Watt zou zijn, zou het water in ongeveer anderhalve minuut gekookt moeten hebben. Hypothese: afname van het vermogen van de waterkoker door ophoping van kalk op het verwarmingselement.

Verheugd liep ik de woonkamer in om mijn ontdekking te delen. Mijn persoonlijke natuurkundige kantelpunt waarin ik jaren na dato het praktische nut van een formule had ontdekt. Hoe fantastisch, elegant en praktisch het eigenlijk wel niet was om de wereld zo te kunnen omschrijven. Na mijn relaas, dat beleefd aangehoord werd, stond ik op om dan eindelijk te thee te bereiden. Terwijl ik opstond zag ik dat er al twee bekers op tafel stonden. Een daarvan,die van mijn huisgenote, was leeg. De andere, die van mij, was gevuld met lauwe thee.

Frank